Barkod sistemi, ürünlerin üzerindeki barkodların bir okuyucuyla okutulup bir yazılımdaki ürün kaydıyla eşleştirildiği; satış, stok ve fiyat bilgisinin bu eşleşme üzerinden yönetildiği düzendir. Üç temel parçası vardır: ürünü tanımlayan barkod, onu okuyan cihaz ve okunan numarayı anlamlandıran program.
Bu yazıda barkod sistemini en temelinden ele alıyoruz: barkod numarasının neyi anlattığını, hangi barkod türlerinin nerede kullanıldığını, barkodun kimden geldiğini ve barkodu olmayan ürünler için ne yapıldığını anlatıyoruz.
Barkod sistemi nasıl çalışır?
İşleyiş dört adımda özetlenebilir:
- Her ürünün üzerinde, o ürüne özgü bir numarayı çizgiler hâlinde taşıyan bir barkod bulunur.
- Barkod okuyucu bu çizgileri okuyup numaraya çevirir ve bilgisayara, tablete ya da telefona gönderir.
- Program numarayı kayıtlı ürünlerle karşılaştırır; ürünün adını, fiyatını ve stoğunu bulur.
- Satış, iade, mal kabulü ya da sayım gibi her işlem bu ürün kaydına yazılır; stok ve raporlar kendiliğinden güncellenir.
Görüldüğü gibi barkodun kendisi yalnızca bir kimlik numarasıdır. Fiyat ya da stok bilgisi barkodun içinde değil, programdaki ürün kartında tutulur. Bu yüzden zam geldiğinde etiketteki barkod değişmez; yalnızca programdaki fiyatı ve raf etiketini güncellersiniz.
Barkod numarası ne anlatır?
Türkiye'de perakende ürünlerin çoğunda 13 haneli EAN-13 barkodu kullanılır. Bu numara rastgele değildir; dört bölümden oluşur:
- GS1 ön eki: İlk hanelerdir ve numarayı veren GS1 ülke kuruluşunu gösterir. Türkiye'de verilen numaralar 868 ve 869 ile başlar.
- Firma numarası: Ürünü piyasaya süren firmaya ayrılan bölüm.
- Ürün numarası: Firmanın her ürününe verdiği numara. Aynı ürünün farklı gramajları farklı numara alır.
- Kontrol hanesi: Son hane, diğer hanelerden hesaplanır ve okuma hatalarını yakalamaya yarar.
Sık yapılan bir yanılgı: 869 ile başlayan bir barkod, ürünün Türkiye'de üretildiğini değil, numaranın GS1 Türkiye tarafından verildiğini gösterir. Menşe bilgisi için ürün ambalajına ve etiketine bakmak gerekir.
Kontrol hanesi nasıl hesaplanır?
Örnek olarak 869765432101 numarasını alalım. Soldan 1., 3., 5. gibi tek sıradaki haneler olduğu gibi toplanır: 8+9+6+4+2+0 = 29. Çift sıradaki haneler toplanıp 3 ile çarpılır: (6+7+5+3+1+1) × 3 = 69. İkisinin toplamı 98'dir. Bu sayıyı bir üst onluğa, yani 100'e tamamlayan rakam 2'dir; tam barkod 8697654321012 olur. Okuyucu her okumada bu hesabı yapar; tek bir hane yanlış okunursa sonuç tutmaz ve okuma reddedilir.
Sık karşılaşılan barkod türleri
| Tür | Görünüm | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| EAN-13 | 13 haneli çizgili barkod | Perakende ürünlerinin çoğu |
| EAN-8 | 8 haneli kısa barkod | Küçük ambalajlar |
| UPC-A | 12 haneli çizgili barkod | Ağırlıklı olarak Kuzey Amerika ürünleri |
| Code 128 | Harf ve rakam içerebilen çizgili barkod | Lojistik, kargo ve depo etiketleri |
| QR kod | Kare, iki boyutlu kod | Web adresi, ödeme, dijital fiş |
| DataMatrix | Küçük kare kod | Küçük parçalar, takip gerektiren ürünler |
Çizgili barkodları okumak için tek boyutlu (1D) okuyucu yeterlidir; QR ve DataMatrix gibi kare kodlar için iki boyutlu (2D) okuyucu gerekir. Okuyucu türlerini barkod okuma programı ve okuyucu türleri yazısında karşılaştırdık.
Ürünün barkodu kimden gelir?
Ambalajlı ürünlerde barkodu üretici verir. Ürününü market ve mağaza raflarına sunmak isteyen firmalar, Türkiye'de TOBB bünyesindeki GS1 Türkiye'ye başvurarak firma numarası alır ve ürünlerini bu numarayla kodlar. Böylece aynı barkod ülkenin her yerinde aynı ürünü ifade eder.
Perakendeci olarak sizin bu numaraları almanız gerekmez; ürünler zaten barkodlu gelir. BenimPOS'ta lisanslı pakette 3,2 milyondan fazla hazır barkodlu ürün bilgisi bulunur. Otomatik ürün ekleme ayarı açıksa, hesabınızda olmayan hazır bir ürünü okuttuğunuzda ürün kartı kendiliğinden açılır.

Barkodu olmayan ürünler ne olacak?
Her ürün barkodlu gelmez. Ekmek, açık bakliyat, manav ürünleri, atölye işi tekstil ya da toptancıdan alınan hediyelik eşya gibi ürünler için üç yol vardır:
- Mağaza içi barkod: Programın ürettiği bir barkodla ürünü kaydedip etiketini basarsınız. Bu barkodlar yalnızca kendi işletmenizde anlamlıdır. BenimPOS'ta bu iş ürün kartındaki Yeni Barkod Tanımla düğmesiyle yapılır; ayrıntılar barkod üretme ve etiket basma yazısında.
- Hızlı ürün düğmesi: Sık satılan barkodsuz ürünleri satış ekranına düğme olarak eklersiniz.
- Terazi barkodu: Tartılı ürünlerde barkodlu terazi, ürün kodunu ve ağırlığı içeren bir etiket basar.
Terazi barkodunun yapısı
Terazi barkodları da genellikle 13 hanelidir ama ürün numarası yerine ürün kodu ve ağırlık taşır. Örneğin 2000127 01630 2 barkodunda ilk 7 hane ürün kodunu, sonraki 5 hane gram cinsinden ağırlığı (1,630 kg) gösterir; son hane kontrol hanesidir. Terazilerin kaç hane kullandığı modele göre değişebildiği için programa bu bilgi bir kez girilir.

Adımlar terazi ile satış rehberinde.
Barkod sisteminin parçaları
Barkod ve program dışında bir barkod sisteminde ihtiyaca göre şu donanımlar yer alır: barkod okuyucu, fiş yazıcı, etiket yazıcı, terazi, yazarkasa (ÖKC) ve müşteri ekranı. Hangisinin gerçekten gerekli olduğunu market barkod sistemleri ve gerekli donanımlar yazısında tek tek anlattık. Yazılım tarafının nasıl çalıştığını ise barkod sistemi programı nedir yazısında bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Barkod numarası nereden alınır?
Kendi ürününü üreten ve başka mağazalarda satmak isteyen firmalar barkod numarasını GS1 Türkiye'den alır. Yalnızca kendi mağazanızda satacağınız ürünler için programın ürettiği mağaza içi barkodlar yeterlidir.
Barkod ile karekod arasındaki fark nedir?
Barkod genellikle çizgilerden oluşan tek boyutlu bir koddur ve kısa bir numara taşır. Karekod (QR, DataMatrix) iki boyutludur, daha fazla bilgi taşıyabilir ve okunması için 2D okuyucu ya da kamera gerekir.
Barkod sistemi kurmak için internet gerekir mi?
Barkod okumak için internet gerekmez. BenimPOS Masaüstü internetsiz satış yapar ve bağlantı geldiğinde verileri bulutla eşitler; web ve mobil uygulama ise internetle çalışır. Ayrıntılar masaüstü uygulama sayfasında.
Aynı barkod iki farklı ürüne verilebilir mi?
Verilmemelidir. Program bir barkodu tek bir ürün kartıyla eşleştirir; aynı barkodu iki ürüne vermek kasada yanlış ürünün gelmesine yol açar. Yeni ürün eklemeden önce barkodu okutup kayıtlı olup olmadığına bakmak iyi bir alışkanlıktır.
Barkod sistemini kendi ürünlerinizle görmek için ücretsiz hesap açın; ilk ay tüm özellikler açık gelir. Kuruluma dair sorularınız için Yardım Merkezi hazır.